Vaak wordt gedacht dat je de fijne motoriek vooral door knutselen stimuleert. Maar is dat wel zo? Kinderoefentherapeut Marieke Regeling vertelt hoe je bij baby’s op speelse wijze de fijne motoriek kunt uitdagen.

| Dit is een uitgave van Kinderopvang Totaal – Week van het jonge kind | Download hier het volledige artikel.

 

We denken vaak dat fijne motoriek vooral knutselen en priegelen is. Maar jij onderschrijft dat niet volledig toch?

‘Het is een misvatting dat fijne motoriek alleen daar om gaat. Fijne motoriek draait om het ontdekken wat je allemaal kunt doen met je handen en armen. En daar hoort goed kijken ook bij. Dat is waarschijnlijk minder bekend. Soms zie je baby’tjes opeens stoppen met bewegen en heel gericht kijken naar een voorwerp dat ze blijven volgen met hun ogen. Wij denken dan waarom pakt-ie het niet of reikt-ie er niet naar, maar eigenlijk is dat stilvallen en heel gefocust kijken al fijne motoriek. Dat is het eerste begin van die motorisch ontwikkeling. Fijne motoriek is dus niet alleen het handenwerk, maar ook heel goed kunnen kijken. Daar zie je ook de link met grove motoriek. Hoe beter de hoofdbalans wordt – in zit of buiklig – hoe beter het kijken gaat, hoe beter een kind afstanden kan inschatten en hoe beter het grijpen wordt. Daar moet je kinderen soms de tijd voor geven. We willen soms te snel een speeltje in hun handen duwen in de hoop dat ze daar iets leuks mee gaan doen, maar dat komt later wel. Het verkennen met de ogen is het begin.’

Kun je de fijne motoriek prikkelen, of kun je die ontwikkeling beter op z’n beloop laten?

‘Er gaat inderdaad een heleboel vanzelf, maar je kunt baby’s prima uitlokken en uitdagen, zolang het ontdekken van de handjes maar het uitgangspunt is. Nog te vaak zie je dat de allerjongsten een simpel speeltje of knuffeltje aangereikt krijgen waar ze even zoet mee zijn, maar wil je de motoriek echt mee laten profiteren dan kun je andere dingen aanbieden die net iets waardevoller zijn. Zo kun je kleintjes verleiden tot gericht kijken als je de ruimte donker maakt en met een zaklamp op de muur of het plafond schijnt. Het kind gaat dan – meestal vanzelf – de lichtstraal volgen. Als baby’s op hun buik liggen, kun je een dienblad met een laagje water erin voor ze neer zetten zodat ze erop kunnen slaan met hun handjes. Het proces is leuk om op film vast te leggen, want vaak gaan ze eerst voelen, het proberen vast te grijpen en daarna pas slaan. Voordoen is niet nodig, laat baby’s het maar ontdekken! Kinderen zijn ook dol op peuteren en laat dit nu juist heel goed zijn voor de ontwikkeling van de fijne motoriek! Je kunt bijvoorbeeld een lang breed lint of een doek in een plastic-gaten-bal stoppen, met alleen een beetje van het uiteinde zichtbaar, en ze het eruit laten pulken. Dit kun je ook prima met een plastic garde doen. Mocht een baby zo’n bal of garde nog niet zelf goed beet kunnen houden, dan kun je ook een breed lint opgerold in je hand verstoppen zodat het kind eraan kan trekken. Dit soort spelletjes kun je al prima doen met baby’s vanaf  5-6 maanden. Voor de kruipende kindjes kun je bijvoorbeeld stroken van schildertape op de vloer plakken wat ze eraf kunnen frunniken. Haha, ja, ik pleit voor meer pulkende, peuterende en priegelende baby’s!’

Kun je eigenlijk met baby’s al knutselen?

‘Met kinderen vanaf ongeveer een jaar kun je best wat (knutsel)activiteiten doen. Denk aan grote kwasten dopen in emmers water zodat kinderen op de stoeptegels vegen kunnen maken. Of met de handjes ‘stempelen’ op de tegels. Of leg grote banen behangpapier op de grond – binnen of buiten – en laat kinderen lekker kliederen met verf. Ze kunnen grote penselen of hun vingers en handen gebruiken. Wil je bij de allerjongsten al meer naar het knutselen toe, dan kun je ervoor kiezen om wat klodders verf op een vel papier aan te brengen en dit vel in een afgesloten ziplock-zakje te doen, zodat de verf er niet uit kan. Vervolgens kan een kind dat op de buik ligt heerlijk met dat zakje spelen, erop slaan of erin knijpen en daardoor wordt de verf gemengd. Ook hier is het weer handig om het proces vast te leggen, want een kind is niet bezig met wat het wordt, maar beleeft er wel ontzettend veel plezier aan. Als je dat inzichtelijk kunt maken voor ouders, zeggen die vegen verf op papier veel meer.’

In hoeverre heeft fijne motoriek te maken met kracht, met het verstevigen van spieren?

‘Fijne motoriek heeft zeker te maken kracht, maar dan vooral met het doseren van kracht. Als je bijvoorbeeld een flapjesboek voorleest, dat het kind de flapjes kan openen zonder dat het scheurt als het te hard trekt. Of als je een paar papieren bekertjes hebt gevuld met verschillende hoeveelheden water, dat een kind aanvoelt hoe hard of zacht het moet knijpen om het bekertje op te pakken zonder dat het water over de rand gaat.’

Kunnen kinderen tot 12 maanden ook al moeite hebben met fijne motoriek?

‘Het loont zeker de moeite om de ontwikkeling van fijne motoriek te monitoren. De handelingen hoeven nog niet snel of handig te zijn, maar normaliter laat een kind veel variatie zien. Als dat niet geval is, dan zou je daaraan zeker extra aandacht kunnen geven.’

 

Tips!

  • Fijne motoriek wordt nog te vaak gerelateerd aan knutselen, terwijl je het ontdekken van handen en armen op heel veel andere manieren kunt uitlokken. Ook al bij de allerjongsten.
  • Voorkom dat je kinderen eenzijdige speeltjes aanbiedt. Ze leren meer van speeltjes waar iets aan te ontdekken valt, bijvoorbeeld wat ze in en uit elkaar kunnen halen of wat groter of kleiner wordt. Ook het handenspel – draaien, bewegen – zelf is voor een baby al interessant: zo kunnen ze goed hun eigen handjes ontdekken!
  • Als kinderen beginnen met reiken en grijpen, leg het kindje dan eens in zijligging. Dan zijn de armpjes van het kind al aan de voorkant en dan is het makkelijker om een speeltje te ontdekken.
  • Blijf er natuurlijk altijd bij en let vooral op wat kinderen in hun mond willen stoppen.

 

Over Marieke Regeling

Marieke Regeling is (kinder-)oefentherapeut en behandelde jarenlang kinderen met motorische problematiek. Nu geeft ze trainingen en workshops in de kinderopvang  voor o.a. Kinderopvang Academie. Onderwerpen van haar trainingen zijn bijvoorbeeld laag zitten, voorkeurshoudingen en over- en onderprikkelde kinderen.